गुरुवर्य व. द. परुळेकर — तेजाचा दीपस्तंभ, जो अजूनही अंतःकरणांत उजळतो!
आज, २० जुलै – आपल्या लाडक्या आणि अतीव आदरणीय गुरुवर्य वसंत दत्तात्रय परुळेकर यांची १०५वी जयंती. शिक्षक या शब्दाचा अर्थ त्यांनी नव्याने घडवला – ते केवळ शिक्षक नव्हते, तर एक जीवनव्रती शिल्पकार होते. ज्ञान, माणुसकी आणि संस्कार यांच्या पायावर विद्यार्थ्यांचे जीवन घडवणारा हा एक तेजस्वी सूर्यच होता, ज्याचा उजेड आजही आमच्या आठवणीत दरवळतो आहे.
प्रकाशाची सुरूवात — बुद्धिमत्तेपासून तेजस्वितेकडे कोकणातील एका नम्र, सुसंस्कारित कुटुंबात जन्मलेल्या परुळेकर सरांनी बालपणापासूनच बुद्धिमत्ता, शिस्त आणि प्रामाणिकपणाचे दर्शन घडवले. मिशनरी शाळेत शिकताना त्यांचे गुण ओळखून मुख्याध्यापक श्री. मोझेस यांनी त्यांना आर्थिक सहाय्य दिले. मॅट्रिकच्या परीक्षेत त्यांनी विभागात प्रथम क्रमांक मिळवून आपल्या मेहनतीचं चीज केलं. त्यांच्या जीवनाला वळण देणारा क्षण आला, जेव्हा त्यांनी आपल्या गुरूंना विचारलं, “मी तुमचं ऋण कसं फेडू? ”गुरुंचं उत्तर होतं, “इतरांना मदत करत राहा.” हेच वाक्य त्यांच्या आयुष्याचा दीपस्तंभ ठरले.
वसई — एक निःस्वार्थ ज्ञानयज्ञाची भूमी
विल्सन महाविद्यालयात उत्तुंग यश संपादन करूनही त्यांनी मोठ्या पगाराच्या संधी नाकारल्या आणि वसई या छोट्याशा गावात शिक्षकी पेशा निवडला. त्यांच्यासाठी शिक्षण हे केवळ उपजीविकेचे साधन नव्हते, तर एका पवित्र ज्ञानयात्रेचे साधन होते. त्यांची उंच, शुभ्र वेशभूषा, हातात असणारा रुमाल, जाड फ्रेमचा चष्मा, शांत सौम्य चेहरा आणि ओठांवर नेहमी उमटलेले “छान! छान!” हे शब्द विद्यार्थ्यांच्या मनात कोरले गेले आहेत. ते शांतपणे ऐकत आणि प्रेमाने समजावत शिकवत – त्यांचा हा अद्वितीय शिक्षणशैलीचा ठसा आजही त्यांच्या विद्यार्थ्यांच्या विचारांत दिसतो.
शिक्षक नव्हे, तर जीवनगुरु
परुळेकर सरांचा वर्ग म्हणजे केवळ अभ्यासाचे नाही, तर संस्कारांचे केंद्र होते. त्यांनी कधी रागावून शिकवलं नाही, तर प्रेमाने, हसतमुखपणे समजावून सांगितलं. गरजूंना स्वतःच्या गरजा बाजूला ठेवून मदतीचा हात दिला. म्हणूनच त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी त्यांना गुरु नव्हे, तर ऋषितुल्य मार्गदर्शक मानले.
मी स्वतः मर्चंट नेव्हीत केवळ सहा-सात वर्षे काम करून, नंतर त्या जीवनातून बाहेर पडलो आणि १९८२-८३ च्या सुमारास सरांच्या सहवासात परत आलो. समुद्रावर असताना माझ्या आई-वडिलांचे निधन झाले आणि मी अंत्यसंस्कारालाही उपस्थित राहू शकलो नाही – ती खंत सलत राहिली. पण विधात्यानेच ही उणीव भरून काढली – सर व बाईंना अग्नी देण्याचं भाग्य माझ्या वाट्याला आलं… ही माझ्यासाठी आयुष्यातली पवित्रतम गोष्ट आहे. 🙏
अनेकांचे आधारवड, काहींसाठी दैवत
सरांच्या शिकवणीचा परिणाम म्हणजेच, त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी समाजाच्या विविध क्षेत्रांत मोठं यश मिळवलं – मानसोपचारतज्ज्ञ, सर्जन, उपाध्यक्ष, लेखक, कवी, कलाकार , कप्तान , प्रिन्सिपाल , असिस्टंट प्रिन्सिपल … ही सगळी त्यांच्या संस्कारांची फळं आहेत.
विचारांचा वारसा आणि समाजाशी नातं
सरांनी समाजाशी असलेलं नातं अत्यंत संवेदनशीलपणे जपलं. अगदी त्यांच्या पापडीतील घरात टेलिफोन बसवण्याचा निर्णयही समाजासाठी घेतला. त्यांचा विचार नेहमी असा असे, “मी नको म्हणालो तरी इतरांसाठी उपयोगी ठरतो का?”
त्यांचे मूळगाव, त्यांचे शेत, विहिरीचा खळखळाट — या सगळ्या गोष्टी त्यांच्या अंतःकरणात खोलवर कोरलेल्या होत्या. गावाकडे नियमित जाता न येताही त्यांची मातीशी असलेली नाळ कधी तुटली नाही.
तेवत राहिलेली दीपज्योत…
आजही त्यांच्या शिष्यांनी त्यांचा वारसा जपलेला आहे:
गुरुबंधू’ आणि ‘गुरुभगिनी’ हे व्हॉट्सअॅप व फेसबुक गट कार्यरत आहेत
थोर समाजसेवक बाबा आमटेंच्या आनंदवनात ‘आनंदवाचनालय’ सुरू करण्यात आलं आहे, वंचित मुलांसाठी
वसईत सुंदर हस्ताक्षरासाठी स्पर्धा घेतल्या जातात
विद्यार्थ्यांना करिअर मार्गदर्शन केले जाते
आणि आता ‘परुळेकर सर मेमोरियल एज्युकेशनल फाउंडेशन (PSEF)’ च्या माध्यमातून त्यांच्या विचारांचा प्रकाश पुढील पिढ्यांपर्यंत पोचवण्याचे कार्य सुरू आहे!दहा दिवसांपूर्वीच
गुरुपौर्णिमेच्या पवित्र दिवशी, त्यांच्या विद्यार्थ्यांनी एकत्र येऊन PSEF ची वेबसाइट लाँच केली. आता त्यांच्या कार्याचा झळाळता प्रकाश जगभर पोहोचणार आहे.
गुरुवर्यांना कोटी कोटी प्रणाम!
परुळेकर सर आज आपल्यात नसले तरी, त्यांच्या शिकवणीचा सुगंध आमच्या विचारांत आणि कृतीत दरवळतो आहे. त्यांच्या स्मृतीला साष्टांग नमस्कार करताना, त्यांच्या शिकवणीचा एक तरी विचार आपण प्रत्यक्षात उतरवला, तर तीच खरी गुरुदक्षिणा ठरेल.
गुरुवर्य, तुमचा दीप आजही आमच्या जीवनपथावर झगमगत आहे.